Amasya’daki gezilecek yerler, festivaller ve Amasya mutfağı

Şimdi de Ağrı’dan Amasya’ya doğru yol alıyoruz. Amasya gezilecek yerler, festivaller ve yenilecek yemekler yazımız biraz ayrıntılı. Çünkü Amasya çok zengin bir tarihe ve mutfak kültürüne sahip. Şehir müzelerle, tarihî camilerle ve konaklarla dolu. Amasya, şehzadeler şehridir. Aynı zamanda âşıkların şehridir. Mümkün olduğunca hepsini sizlere tanıtacağım.

Amasya gezilecek yerler

Amasya, binlerce yıllık bir tarihe sahip. Burada bulunmuş her medeniyetin bir izi var. Özellikle de Osmanlı döneminde Amasya çok önemli bir şehir olmuş. Bu nedenle Osmanlı’dan miras kalan çok fazla tarihî eser var.

Sıralamamız şu şekilde olacak: Müzeler, ibadethaneler, türbeler, medreseler, külliyeler, köprüler, kaleler, diğer önemli tarihî eserler. Ardından da doğal güzelliklere göz atacağız. Sonra da yemeklere ve festivallere göz atacağız.

Müzeler

Amasya tam bir müze cenneti.

  • Amasya Arkeoloji Müzesi: 1925’te kurulmuş ve 1980’de şimdiki binasına taşınmıştır. 13 medeniyetin tarihî eserleriyle Amasya tarihini baştan sona burada keşfedebilirsiniz.
  • Minyatür Amasya Müzesi: 1914’te çekilmiş olan bir fotoğraftan esinlenerek şehrin o zamanki hâlinin maketidir. Sultan Beyazıt Külliyesinin imaret binasının bir salonu içinde 80 m²’lik bir alanda yer alır.
  • Şehzadeler Müzesi: Amasya, Osmanlı dönemindeki şehzade şehirlerinden biridir. Sancağa çıkan pek çok şehzade Amasya’ya gönderilmiştir. On iki şehzade burada sancağa çıkmıştır. Bu şehzadelerden yedisi padişah olmuştur. 15 ve 16. yüzyıla ait bir Anadolu Türk Evi restore edilerek Şehzadeler Müzesi yapılmıştır.
  • Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi: Amasya’da İlhanlılar döneminden günümüze ulaşan tek tarihî eserdir. Anadolu’da müzikle tedavi yapılan ilk hastanedir. Günümüzde bir müzeye dönüştürülmüştür. Burada eski zamanların tedavi usulleri, özellikle de müzikle tedavi hakkında bilgi alabilirsiniz.
  • Saraydüzü Kışla Binası Millî Mücadele Müzesi ve Kongre Merkezi: Mustafa Kemal Atatürk’ün Haziran 1919’da Amasya’ya geldiğinde konakladığı, Amasya Genelgesi’ni kaleme aldığı Saraydüzü Kışla Binası, aslına uygun bir şekilde yeniden inşa edildi. Atatürk’ün Amasya’ya gelişi ve heyet tarafından karşılanma ânı burada bal mumu heykellerle canlandırılmıştır. Cumhuriyet’in ilk dönemlerine ait bazı belge ve eserler de burada sergilenmektedir.
  • Ferhat ile Şirin Âşıklar Müzesi: Türkiye’nin ilk ve tek âşıklar müzesidir. Ferhat ile Şirin, Leyla ile Mecnun, Kerem ile Aslı, Romeo ve Juliet gibi pek çok aşk hikâyesi burada sergilenmekte.
  • Hazeranlar Konağı: Amasya Defterdarı Hasan Talat Efendi tarafından 1865 yılında yaptırılmıştır. Adını burada uzun süre oturan Hezeran Hanım’dan almaktadır. Osmanlı dönemi yöresel sivil mimari özeliklerini yansıtır. Günümüzde bir müze evdir.
Şehzadeler Müzesi / Resim: Sacit Şahin. / Resim Kaynağı: Kültür Portalı
Şehzadeler Müzesi / Resim: Sacit Şahin. / Resim Kaynağı: Kültür Portalı

İbadethane, türbe, medrese ve külliyeler

  • Saraçhane Cami: 1372 yılında Amasya Emiri Şadgeldi Paşa tarafından yaptırılmıştır. Eski adı Şadgeldi Paşa Cami’dir.
  • Gümüşlü Cami: Taceddin Mahmud Çelebi tarafından 1326’da yaptırılmıştır. Yangınlar, depremler ve çeşitli nedenlerle defalarca onarılmış ve hatta yeniden yapılmıştır.
  • Yörgüç Paşa Cami: 1428 yılında Yörgüç Paşa tarafından yaptırılmıştır. Ters T planlı bir camidir.
  • Bayezid Paşa Cami: 1414’te Sadrazam Bayezid Paşa tarafından yaptırılmıştır. Ters T planlı bir camidir.
  • Gökmedrese Cami: Selçuklular dönemi camisidir. II. Gıyâseddin Keyhusrev dönemine aittir. İnşa yılı kesin olarak bilinmemekte. Giriş kısmında medrese olarak kullanılmıştır. Türbede yatan kişi dönemin valisi Seyfeddin Torumtay’dır.
  • Çilehane Cami: 1413’te Çelebi Mehmet’in emirlerinden Yakup Paşa tarafından yaptırılmıştır. Esasında Halveti Tekkesi olarak yapılmış olup tekke, mescid ve çilehane bölümleri vardır. Günümüzde cami olarak kullanılmaktadır.
  • Burmalı Minare Cami ve Cumudar Türbesi: Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in vezirlerinden Necmeddin Ferruh Bey ve kardeşi Haznedar Yusuf tarafından 1242 yılında yaptırılmıştır.
  • Fethiye Cami: 7’nci yüzyılda Bizans İmparatoru Phocas’ın kızı Helena tarafından yaptırılmış olan bir kilise Danişmentliler Dönemi’nde Amasya valiliği yapan Fetih Gazi tarafından camiye dönüştürülmüş ve ismi Fethiye Cami olmuştur. 1883’te bir minare eklenmiştir.
  • Merzifon Kara Mustafa Paşa Cami: 1666’da Kara Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.
  • Çelebi Mehmet Medresesi: Çelebi Sultan Mehmet tarafından 1414 yılında Ebubekir Mehmet Bin Hamza’ya yaptırılmıştır. Selçuklu medresesi tarzında yapılmıştır. 1865 yılında dönemin valisi Ziya Paşa tarafından bir saat kulesi eklenmiştir.
  • Haliliye Medresesi: Gümüşhacıköy ilçesi, Gümüş Beldesi’ndedir. Beylerbeyi Halil Paşa tarafından 1415’te yaptırılmıştır. Medrese, uzun yıllar boyunca, Garip Hafız adıyla bilinen İbrahim Hakkı Hazretleri’nin dergâhı olarak kullanılmış, kendisi, öldüğünde buraya defnedilmiştir.
  • Kapı Ağası Medresesi: Büyük Ağa Medresesi olarak da bilinir. Sultan II. Bayezid’in Kapı Ağası Hüseyin Ağa tarafından 1488 yılında yaptırılmıştır. Osmanlı döneminde yapılmış olmasına rağmen Selçuklu özellikleri de taşır. Amasya’da yüksek derecede eğitim öğretimin yapıldığı bir yer olmuştur.
  • Küçük Ağa Külliyesi: Şamlar-Ayas Ağa Külliyesi olarak da bilinir. 1495’te II. Bayezid’in Kapı Ağası Ayas Ağa tarafından inşa ettirilmiştir. Cami, medrese, sübyan mektebi ve hazireden oluşmaktadır.
  • Halifet Gazi Türbesi: Yapım tarihi hakkında farklı görüşler bulunsa da yaygın görüş 1225’te yapıldığıdır. Danişment emirlerinden Halifet Gazi tarafından yaptırıldığı düşünülmektedir. Bir de medresesi olup bazı kalıntıları günümüze ulaşabilmiştir.

Köprüler

Türkiye’nin en büyük nehirlerinden Yeşilırmak, Amasya’dan geçmekte. Bu nedenle geçmişte de günümüzde de şehirde köprülere çok ihtiyaç duyulmuş. Amasya’da çeşitli tarihî köprüler bulunmaktadır.

  • Alçak Köprü: Roma döneminde yapılmış bir köprüdür. Kale ve çevresini, nehrin karşı tarafındaki yerleşim bölgesine bağlamak için inşa edilmiş. 1865’te köprünün alçak kemerleri üzerine yeni bir köprü kurulmuş ama bu köprü 1881’deki taşkında yok olmuştur. Daha sonra onun yerine yeni bir köprü kurulmuştur.
  • Magdinus ve Helkıs Köprüleri: Roma döneminden miras kalan ve birkaç restorasyon görmüş köprülerdir. Sadece yayalara hizmet vermektedir.
  • Künç Köprü: 12’nci yüzyılda Sultan II. Mesud’un, kimi kaynaklara göre kızı kimilerine göre ise annesi olan Hundi (Hondi) Hatun tarafından yaptırılmıştır.

Kaleler

  • Amasya Kalesi: Harşena Kalesi olarak da bilinir. Çünkü Harşena Dağı üzerindedir. Pontus Krallığı döneminde inşa edilmiş olup tarih boyunca defalarca saldırıya uğramış ve onarılmıştır. 18. yüzyıldan itibaren askerî önemini kaybetmiştir. Kalede sarnıçlar, su depoları, Osmanlı Dönemine ait hamam kalıntıları bulunmaktadır.
  • Kaleköy Kalesi: Roma döneminde bölgeden geçen kervan yolunun güvenliğini sağlamak için inşa edilmiştir.
  • Gökçeli Kalesi: Roma döneminde garnizon olarak kullanılmış bir kaledir.
  • Baraklı Kalesi: Roma döneminde, bölgeden geçen kervan yolunun güvenliğini sağlamak için inşa edilmiştir.

Diğer önemli tarihî eserler – Amasya gezilecek yerler

Yukarıdakilerden başka Amasya’da çok önemli tarihî eserler vardır.

  • Amasya Bedesteni: Amasya’nın tarihî çarşısıdır. 1483’te II. Bayezid’in kapı ağalarından Hüseyin Ağa tarafından yaptırıldı. Günümüze kadar önemli değişikliklere uğradı.
  • Amasya Saat Kulesi: 1865’te Ziya Paşa tarafından yaptırılmıştır. (Ziya Paşa Adana’daki Büyük Saat Kulesini de yaptıran kişidir) Helkıs Köprüsünün batı yanında yer alır.
  • Kral Kaya Mezarları: Harşena Dağının güney yamacındaki anıtsal mezarlardır. Pontus Krallığı’nın beş kralı burada ebedi uykusundadır. 2015’te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınmıştır.
  • Aynalı Mağara: M.Ö. 2’nci yüzyılda Helenistik Çağ’da Amasya’da yaşamış Mitra Rahibi TES’in anıtsal mezarıdır. 11. yüzyılda Bizans tarafından keşişhane olarak kullanılmıştır. Doğal bir mağara değildir, düz kayaya oyulmuştur.
  • Yalıbolu Evleri: Amasya’daki bir dizi tarihî konaktır. Tarihî bir mahalle de diyebiliriz. Gezmek için gelen pek çok kişi şehrin tarihî havasını burada solumaktadır. Hatuniye Mahallesi, Hazeranlar Sokak ve Yeşilırmak kıyısı, Yalıboyu Evlerini görmek için ideal konumlardır.
  • Taşhan: Afyon’da olduğu gibi Amasya’da da taştan bir han bulunmakta. Taşhan, 1699 yılında Mutasarrıf Rahtuvan Hacı Mehmet Paşa tarafından Mimar Mehmet Kalfa’ya yaptırılmıştır. 2012’de restore edilmiştir. Günümüzde otel olarak kullanılmakta. Konaklama için düşünülecek otel listenize ekleyebilirsiniz.
  • Ferhat Su Kanalı: Geç Hellenistik – Erken Roma dönemine aittir. Şehrin su ihtiyacını karşılamak için yapılmıştır. Ferhat ile Şirin hikâyesine konu edildiğinden dolayı Ferhat Su Kanalı ismini almıştır.
  • Kızlar Sarayı: Selçuklu Sultanı 1. Mesud, bu sarayda yaşamını sürdürmüştür. 150 yıldan uzun bir süre Osmanlı şehzadelerine, hatunlarına ve valilerine mekân olmuştur. 1852 yılına kadar faal bir biçimde hizmet vermiştir. Bu tarihten sonra Amasya ayanına terk edilen saray bir süre sonra kendi kaderine bırakılmıştır. Bugün tamamen harap durumdadır. Umarız en kısa zamanda restore edilir.
  • Kumacık Hamamı: 1495’te Kapıağası Ayas Ağa tarafından yaptırılmıştır. Osmanlı mimarisi tarzında yapılmıştır. Günümüzde de hamam olarak kullanılmakta.
  • Yassıçal Sunağı: Geç Helenistik-Erken Roma dönemlerinde dinî törenlerin yapıldığı kutsal alandır. Ortasında bir sunak bulunmaktadır.
Yalıbolu Evleri - Amasya
Yalıbolu Evleri – Amasya

Doğal güzellikler – Amasya gezilecek yerler

  • Boraboy Gölü: Doğal bir heyelan set gölüdür. Taşova ilçesine 25 km uzaklıktadır. Çevresinde ormanlık alanlar vardır. Amasya’nın en önde gelen doğa harikalarından olup her yıl binlerce kişi tarafından ziyaret edilmekte.
  • Yedi Kuğular Kuş Cenneti: 1989’da SİT alanı ilan edilmiştir. Huzurlu bir doğa ortamına ve çok sayıda hayvan türüne ev sahipliği yapar.
  • Terziköy Kaplıcaları: Eğer bir kaplıca tatili yapmak isterseniz Amasya’daki Terziköy Kaplıcalarını mutlaka deneyin.

Amasya Mutfağı

Amasya, tarih boyunca farklı kültürlere ev sahipliği yapmış, özellikle de Osmanlı döneminde Şehzadeler Şehri olmuştur. Bu da şehrin zengin bir mutfak kültürüne sahip olmasını sağlamıştır. Fakat bu zenginliğin hepsini burada anmak mümkün olmadığından Amasya Mutfağının sadece en bilinen lezzetlerini anacağım. Amasya gezilecek yerler listemiz tamam ama Amasya’nın lezzetlerini de denemeyi ihmal etmeyelim.

  • Amasya Elması: Amasya, bildiğiniz üzere elmasıyla meşhurdur. Amasya Mutfağındaki bazı tariflerde de kullanılmaktadır.
  • Topuz Kebabı: Asırlar boyunca savaş meydanlarında kullanılan topuz, Amasya’da yemek yapmak için de kullanılmakta. Isıtılmış ve yağlanmış topuzun çivileri üzerine etler asılmakta ve pişirildikten sonra salatalar ve iç pilavla birlikte sunulmakta. Topuz da yemeğin sıcak kalmasını sağlamakta. Merzifon ilçesinde ortaya çıkmış bir yemektir.
  • Amasya Keşkeği: Amasya’nın kendine has bir keşkek tarifi var. Buğday, koyun eti ve kuyruk yağı, nohut gibi malzemeler kullanılır.
  • Amasya Çöreği: Merzifon ilçesinde yaygındır. Özellikle kokusuyla kendisine hayran bırakır.
  • Elma Tatlısı: Amasya’nın elması meşhur olduğu gibi elmadan yapılan tatlısı da meşhurdur.
  • Bakla Dolması: Amasya’dan başka hiçbir yerde yapılmayan, yapımı oldukça yetenek gerektiren bir yemektir.
  • Toyga Çorbası: Toyga çorbası Amasya’da da yapılır ama kendi usulüyle. Yoğurt, yarma, yumurta, un, nohut ve tereyağı gibi malzemelerle yapılır.
  • Yufka Tatlısı: Cevizli, unlu ve şerbetli bir tatlıdır.
  • Patlıcan Pehli: Ana malzemesi patlıcan olan, et ve domates gibi diğer malzemelerin de kullanıldığı bir ev yemeğidir.
  • Çatal Çorba: Mercimekli, yarmalı ve kıymalı bir çorbadır.
  • Helle Çorbası: Sade bir çorba diyebilirim. Pirinç, un ve tereyağı gibi malzemeler kullanılır.
  • Mumbar İşkembe: Mumbar ve işkembenin bir arada kullanıldığı, mumbarların ters çevrilerek içi doldurulduğu bir sakatat yemeğidir.
  • Patlıcan Çullaması: Közlenmiş patlıcan, biber ve domatesin kullanıldığı bir çeşit mezedir.
  • Bat: Ceviz, soğan, düğü ve salça gibi malzemelerle yapılır. Ekmek banarak veya salamura yaprakların arasına sararak yenir.
  • Ayva Gallesi: Görüntüsü aşureye benzese de çok farklı bir yemektir. Ana malzemeleri ayva, kuzu boyun eti, nohut ve toz şekerdir.
  • Hasude Tatlısı: Nişastalı bir tatlıdır.
  • Kalbura Bastı: Halbur tatlısı da denir. Unlu ve şerbetli bir tatlıdır.
Topuz Kebabı
Topuz Kebabı

Festivaller

Amasya’da dikkatimi çeken dört festival var.

  • Ferhat ile Şirin Festivali: 14 Şubat Sevgililer Günü düzenlenir. Ana teması aşk ve sevgidir.
  • Taşova Hamsi Festivali: Ocak ayında düzenlenir. Taşova ilçesinde düzenlenir. Gelen insanlara hamsi ikram edilir.
  • Kabaoğuz Yayla Şenlikleri: Çeyrek asırdır düzenlenmektedir. Güreş de dâhil çeşitli etkinlikler düzenlenir. Temmuz ayında düzenlenmekte.
  • Boraboy Gölü Şenliği: Ağustos ayında düzenlenmekte.