Yeşil ticaret: E ticaretin çevreci dönüşüm ihtiyacı

Şu an dünyanın neredeyse her köşesinde başlıca ticaret yöntemi, tuğla ve harçtan, e ticarete doğru bir dönüşüm sürecinde. Fakat bu dönüşümün birtakım çevresel etkileri var. Bu da yeni bir dönüşümü gerekli kılıyor: Yeşil ticaret.

E ticaretin çevresel etkisi

E ticaretin; iş yaşamından müşteri davranışlarına, ekonomiden siyasete kadar pek çok şeye etkisi bol bol konuşulmuştur. Fakat çevresel sorunlara olan etkisi yeterince konuşulmamıştır. En azından Türkiye’de durum bu.

Hâlbuki e ticaretin çevresel etkileri oldukça önemli ve bir o kadar da görmezden gelinen bir sorun. Her e ticaret mağazasının, tedarik zincirinin ve alışverişinin mahiyeti farklı olduğundan kesin bir hesaplama yapmak pek mümkün değil.

Fakat pek çok insan faaliyetinde olduğu gibi e ticaretin de bir karbon ayak izi var. Ürünlerin depolanması, teslimata çıkarılması ve hatta alışveriş için yapılan birkaç tıklama bile birtakım çevresel etkilere sahip.

Paketleme, taşıma ve teslimat, e ticaretin üç ana bileşenini oluşturur. Büyük e ticaret sitelerinde, tuğla ve harçtan oluşan mağazalara kıyasla %17 daha az karbon emisyonu ortaya çıkıyor. Fakat küçük e ticaret oluşumlarında durum değişiyor.

Peki neden?

Çünkü küçük mağazalarda devasa miktarda ürün, çok geniş bir tedarik zinciri içinde müşterilere ulaştırılmıyor. Ticaretin boyutu küçük ve bu küçük işler için bile aynı miktarda ulaşım sağlamak gerekiyor. Bu da karbon salınımı demek.

Konu e ticaret olduğunda, karbon salınımının ezici bir çoğunluğu tedarikten geliyor. Büyük ya da küçük işletme fark etmiyor. Mesela Patagonia’nın karbon emisyonlarının %97’si tedarik zincirinden geliyor.

Fakat e ticaretin çevresel etkisi sadece karbon emisyonları ile sınırlı değil. Ortaya çıkan paket ve ambalaj atıkları da var. Çünkü her gün akıl almaz miktarda ürün ambalajlanıp, paketlenip alıcısına gönderiliyor.

Tüketici yeşil ticaret talep ediyor

Gezegenimizdeki çevresel sorunlar büyüdükçe, insanların bu konuda bir şeyler yapılması talepleri artıyor. Bu, tüketicilerin yaptıkları alışverişlerin sonuçları hakkında bilinçlenmesine ve sosyal girişimlerin doğmasına neden oldu.

Öte yandan müşteri kitlesinin şirketlere olan bakışı da bir değişime uğradı. Bu değişim, özellikle de Z Kuşağında görülmekte. Wunderman Thompson tarafından yapılan bir ankete göre, Z Kuşağının %85’i, markaların kârdan fazlası olduğuna inanıyor.

Bu kuşaktaki tüketicilerin %18’i, bir satın alma kararı verirken, markaların etik anlayışlarından etkilendiklerini söylüyorlar.

İlgili içerik: Ecosia: Ağaç diken arama motoru dünyayı kurtarıyor

Bu eğilim her geçen yıl daha da güçlenmekte. Sonuç olarak tüketici, yaptığı alışverişlerin çevresel sonuçlarının bilincine varıyor ve buna göre tercihlerini yapıyor. Markalar da buna uyum sağlamaya çalışıyor. Fakat tüketici, sözde değil özde adımlar görmek istiyor, yeşil ticaret istiyor.

Yeşil Ticaret tüketici tarafından talep ediliyor.
Yeşil Ticaret tüketici tarafından talep ediliyor.

E ticaretin öncüleri yeşil ticaret adımları atıyor

Dünyada e ticaret denildiğinde ilk akla gelen şirket olan Amazon’a bakalım. Amazon, yeşil ticaret için önemli adımlar atıyor. Şirketin bu konuda büyük hedefleri var.

Amazon’un hedefi 2040’a kadar karbon nötr bir şirket olmak. Şirket bunun için 100.000 adet elektrikli teslimat aracı alma taahhüdü verdi. Hatta TechCrunch’ın haberine göre geçtiğimiz günlerde San Fransisco’da elektrikli minibüsleri test etmeye başladı.

Şirketin CEO’luğundan ayrılan ama sahibi olmaya devam eden Jeff Bezos; bilimi, aktivistleri ve STK’leri harekete geçirmek için Bezos Earth Fund aracılığıyla 10 milyar ABD doları sağlamayı taahhüt etti.

Amazon bu alanda yalnız değil. E ticaretin bir başka öncüsü olan Shopify da çevre kirliliğini azaltma konusunda önemli adımlar attı ve bunları bir sayfada toplayıp duyurdu.

Shopify’ın attığı adımların arasında bir sürdürülebilirlik fonu kurmak, karbon tecridi için 1 milyon ABD doları harcamayı taahhüt etmek, veri merkezlerini karbon nötr bir platforma taşımak, enerji ihtiyacını yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılamak, LEED sertifikalı ofislere geçmek ve yıllık sürdürülebilirlik raporları açıklamak var.

Giyim perakendecisi Patagonia 2025’e kadar karbon nötr olmayı hedefliyor. Bunların dışında farklı alanlardan pek çok şirket, karbon nötr olmayı hedeflediklerini açıklıyor.

Yeşil ticaret için hangi adımları atabilirsiniz?

Umarız yakında Türkiye’deki e ticaret platformları ve çeşitli şirketlerden de benzer duyurular ve adımlar görürüz. En azından sanayi alanında, fabrika çatısına güneş panelleri yerleştiren şirketler artıyor. Türkiye’de de e ticaretin çevreci modele geçmesi artık konuşulmalı ve somut adımlar atılmalı. Bu konuda adımlar atan varsa ve Ecom World ile paylaşırsa burada yer vermekten çekinmem.

Peki yeşil ticaret yapmak isteyen, yaptığı e ticaret faaliyetlerini doğa dostu hâle getirmek isteyen girişimler neler yapabilirler? İste size birkaç öneri:

  • Temiz tedarik ve teslimat zinciri: E ticaretin en çok karbon salan ayağı tedarik ve teslimat zinciridir. Bütün zinciri baştan sona gözden geçirin ve onu daha verimli hâle getirin. Elektrikli ulaşım olanaklarınızı gözden geçirin ve elektrikli araçlarınıza yenilenebilir kaynaklardan enerji sağlayın.
  • Toplama noktaları: Bu öneri pazar yeri siteleri için. Bu tip sitelerde pek çok üçüncü taraf satıcı var ve kendi imkânlarıyla gönderim yapamıyorlar. Onlara, ürünlerini pazar yerinin kendi kargo servisinden faydalanabilmeleri için teslimat noktaları sunun. Sizin çevreci teslimat zincirinizi tercih etsinler.
  • Yeşil nakliye alternatifi: Satın alma sepetinizde müşterilerinize yeşil nakliye alternatifi sunabilirsiniz. Bunu seçen müşteriler daha yavaş ama daha çevreci bir teslimat yoluyla ürününü alabilir. Onların ürünleri, tek başına teslimata çıkarılmaz, bölgelerindeki diğer insanların alışverişleriyle birlikte gönderilir. Bu yöntem, müşterinin teslimat hızı konusundaki şikâyetlerini azaltma potansiyeline de sahip.
  • Yenilenebilir enerji: Şirket merkeziniz, şubeleriniz, depolarınız, veri merkezleriniz, teslimat ve aktarma merkezleriniz ve araçlarınız için yenilenebilir enerji kullanın.
  • Geri dönüşüme elverişli malzeme: Paket ve ambalajlarınızda geri dönüştürülmüş ve geri dönüştürülebilir malzeme kullanın.
  • Geri dönüşüm için müşterileri teşvik etmek: Sizden alışveriş yapan müşterilerinize, paket ve ambalajları atmamalarını ve belirtilen noktalara iade etmelerini söyleyin ve bunun için küçük ödüller vererek onları teşvik edin.
  • Geri dönüşüm programı: Bir müşteriniz sizden bir şey satın aldığında, aynı ya da benzer ürünün eskisini ondan satın almayı teklif edin ve satın aldıklarınızla geri dönüşümü sağlayın. Mesela Türkiye’de bazı markalar, eski cep telefonunu getirenlere yeni cep telefonunu daha ucuza satıyorlar ya da eski telefonun karşılığında para veya hediye çeki veriyorlar. Bu örnek cep telefonu dışındaki alanlarda da uygulanabilir.
  • C2C‘ye teşvik: Müşterilerin yeni bir eşya satın aldıklarında eskisini çöpe atması hem ekonomi hem de çevre için bir sorundur. Kullanılabilir durumdaki eski eşyalar hem bir değer yaratabilir hem de atığa dönüşmekten kurtarılabilir. Bu nedenle ikinci el eşya ticaretini teşvik etmek çok faydalı olabilir.
  • Karbon bağlama: Dünyadaki bazı şirketler, alışveriş sepetinde müşteriye karbon bağlama seçeneği sunuyor. Nasıl mı? Alışveriş sepetinde müşteriye “bu alışverişin bir karbon ayak izi oldu. Bunu telafi etmek için bir ağaç dikmek ister misiniz” diye sorabilirsiniz. Müşteri kabul ederse sepet tutarına bir ağaç fidanı kadar tutar daha eklenir. Bu tutarı, bir fidan bağışı için kullanırsınız. Bütün bu süreç hakkında müşteriye bilgi vermeyi de unutmazsınız. Böyle hem karbon salınımını telafi eder hem de müşterinin saygısını kazanırsınız.