Unicorn nedir? Bir şirketin unicorn sayılması için ne gerekir?

Unicorn nedir? Aslında bu sorunun birden fazla yanıtı var. Biz, finans ile ilgili olanını konu edineceğiniz. Bir şirketin unicorn sayılabilmesi için ne gereklidir? Buna kısaca bir göz atalım.

Unicorn nedir?

Sözlük anlamına baktığımızda ilk gördüğümüz şey tek boynuzlu atlardır. Mitolojik bir varlık olan unicornlar Türkçede tek boynuzlu at ya da kısaca tekboynuz olarak biliniyor.

Uzay taşımacılığı alanında faaliyet gösteren SpaceX, dünyanın en çok ilgi gören unicornlarından.
Uzay taşımacılığı alanında faaliyet gösteren SpaceX, dünyanın en çok ilgi gören unicornlarından.

Bizim yazımızın konusu olan unicornun bununla ilgisi yok. Finansal piyasalardaki unicornun tanımını ilk yapan kişi Amerikalı risk sermayesi yatırımcısı ve Covboy Ventures’un kurucusu Aileen Lee’dir. Lee, silikon vadisi deyiminin de isim babasıdır.

Aileen Lee, 2013’te kaleme aldığı Welcome To The Unicorn Club: Learning from Billion-Dollar Startups (Unicorn Club’a Hoş Geldiniz: Milyar Dolarlık Girişimlerden Öğrenmek) makalesinde bu ismi kullanmıştır. Unicornun tanımı ise şu şekilde yapılabilir:

Unicorn, değeri bir milyar doların üzerine çıkmış olan start up şirketlerine denir.

Buradaki kilit ifade, şirketin değerinin bir milyar doların üzerine çıkması sanılsa da asıl kilit ifade bu değildir. Burada asıl önemli olan şey, şirketin start up sınıfına girmesidir. Yani yeni, başlangıç aşamasındaki bir girişim olmasıdır. Uzun bir geçmişe sahip olan, köklü bir şirket sayılan girişimler her ne kadar bir milyar doların üzerinde değere sahip olsalar da unicorn sayılmazlar.

Unicornun daha ileri seviyeleri de vardır. Değer, 10 milyar doları geçerse decacorn olur. 100 milyar doları geçenlere ise hectocorn denir.

Unicornların tarihi

Tarih boyunca yeni girişimler yapılmış ve bazıları hızlı bir şekilde büyümüştür. Fakat unicorn tanımı ancak 2013’ten itibaren ortaya çıkmıştır. Bunun nedeni ise yakın tarihte unicornların hızla çoğalmasıdır. Peki neden?

Bildiğiniz üzere 2008’de başlayan ve 2012’ye kadar süren Büyük Durgunluk adlı ekonomik kriz, tarihte görülmüş olan en büyük ekonomik krizlerden birisi olup 1929 Dünya Ekonomik Bunalımıyla bile karşılaştırılmaktadır.

2008’de başlayan krizle birlikte başta ABD olmak üzere pek çok ülke devasa kurtarma paketleri duyurdular. Sadece ABD, tarihi boyunca bastığı paranın dört katını bir yılda bastı ve piyasalara 700 milyar dolar sürdü. Piyasalara devasa miktarda nakdin pompalanmasına ek olarak, çok düşük faiz oranları uygulandı ve hatta bazı ülkeler negatif faiz politikası uyguladılar.

Durgunluğu sonlandırmak için açıklanan devasa kurtarma paketleri; piyasaların aşırı finansallaşmasına, yatırımcıların elinde çok büyük miktarda servetin birikmesine neden oldu. Öte yandan çok düşük ve hatta yer yer negatif faiz oranları, yatırımcıların bu servetlerini ellerinde tutmalarının çok maliyetli olacağı anlamına geliyordu.

Bu nedenle yatırımcılar, paralarını yatıracakları yeni yerler aramaya başladılar. Bu dönem tam da internetin, e ticaretin, mobil cihazların, yenilenebilir enerjinin, yapay zekânın daha hızlı büyüdüğü ve daha pek çok alanda önemli teknolojik gelişmelerin yaşandığı bir dönemdi. Bu sayede sık sık yeni girişimler (start uplar) kurulmaktaydı.

Yatırımcılar, ellerindeki parayı bu girişimlerden uygun bulduklarına yatırmaya başladılar. Böylece pek çok yeni girişim çok hızlı bir büyüme yaşadı. Bazılarının değeri bir milyar dolar barajını aştı. Herkesin dilinde hadi start up kuralım sözleri tekrarlanmaya başladı.

CB Insights’a göre Ekim 2020 itibariyle dünyada 450’den fazla unicorn var. Ve yenileri de yolda. Son zamanlarda Unicorn olan şirketlerden bazıları SpaceX, Epic Games, Meizu, TransferWise, Zomato, Reddit, Duolingo ve Deezer’dır. Uber, Facebook, Xiaomi, Alibaba, Airbnb, Spotify, Twitter, Zynga, Slack, Pinterest ve Tencent şirketleri ise eski unicornların bazılarıdır.

2010’da kurulan ve 1 Haziran 2020’de 1,8 milyar dolara satılan Peak Games ise Türkiye’nin ilk unicornu olmuştur. Mart 2021’de ise Getir, Türkiye’nin ikinci unicornu oldu.

Peak Games: Unicorn nedir sorusuna Türkiye'den bir yanıt.
Peak Games: Unicorn nedir sorusuna Türkiye’den ilk yanıt.

Unicornların hızlı büyümelerinin nedenleri

Unicorn nedir sorunu cevapladık ama cevaplamamız gereken bir başka soru daha var. Ve o da “unicornlar nasıl bu kadar hızlı büyüyor” sorusudur.

Bu sorunun pek çok cevabı var. İlk cevabı yukarıda zaten verdik. 2008’den sonraki birkaç yıl içinde, elinde çok yüksek miktarda para bulunan yatırımcıların, umut vadettiğini düşündükleri yeni girişimlere büyük yatırımlar yapmasıdır. Bu trend günümüzde de devam ediyor.

2008 krizi sonrasında piyasalara büyük miktarda nakit girmesi unicornların yükselişini hızlandırdı
2008 krizi sonrasında piyasalara büyük miktarda nakit girmesi unicornların yükselişini hızlandırdı

Bir başka önemli neden ise agresif büyüme stratejileridir. Bu stratejiye GBF adı verilmekte. GBF, bir girişimin pazar payında bir avantaj elde etmek ve rakiplerini olabildiğince hızlı bir şekilde uzaklaştırmak için büyük finansman turları ve fiyat düşürme yoluyla yüksek oranda genişlemeye çalıştığı bir stratejidir.

Şirket satın alımları da bir başka hızlı büyüme nedenidir. Düşük faiz oranı ve yavaş büyüme ortamında, Apple, Facebook ve Google gibi birçok şirket, sermaye harcamalarına ve dâhili yatırım projelerinin geliştirilmesine odaklanmak yerine satın almalara odaklandı.

Mevcut özel sermayenin arttırılması ve halka arzın önlenmesi de önemli etkenlerden. Pek çok unicorn, finansman turlarıyla sermayesini genişletti ve halka arz yöntemini atladı.

Teknolojinin hızlı gelişmesi de önemli bir etken. Günümüzde pek çok unicorn ya teknoloji alanından yetişti ya da var olan alanlara teknolojik bir yenilik getirdi. Sosyal medyanın patlaması ve muazzam ölçek ekonomileri kazanmak için bu teknolojiyi kullanan milyonlara erişimle birlikte, girişimler işlerini her zamankinden daha hızlı genişletme yeteneğine sahip oldu.

Kaynaklar