E ticaret nedir? E ticaretin tarihi, aşamaları ve türleri

E ticaret pazarı tüm dünyada yıldan yıla büyüse de son bir yılda devasa bir sıçrama kaydetti. Müşteriler alışverişlerini internet üzerinden yaparken girişimler de internet âleminde satışa başladılar. Bu pazara yönelik artan ilgi, bilgi talebini de beraberinde getirdi. Bazı internet kullanıcıları, en temelden bilgi almak istiyorlar ve şu soruyu haklı olarak soruyorlar: E ticaret nedir?

E ticaret nedir?

E ticaret, elektronik ticaret sözcüğünün kısaltılmış hâlidir. Peki elektronik ticaret nedir? Resmî kabul görmüş bir tanım olmasa da Vikipedi’deki tanım şudur:

Elektronik ticaret ya da kısaca e-ticaret, 1995 yılından sonra İnternet kullanımının artmasıyla ortaya çıkan, ticaretin elektronik ortamda yapılması kavramıdır. Mal ve hizmetlerin üretim, tanıtım, satış, sigorta, dağıtım ve ödeme işlemlerinin bilgisayar ağları üzerinden yapılmasıdır.

E ticaretin aşamaları

E ticaret nedir sorusuna cevap verdik. Fakat burada ayrıntıya girmemiz lazım. Çünkü sanal âlemde yapılan ticaret, fiziksel mağazalarda yapılan ticaretten pek çok bakımdan ayrılmaktadır. Farklı satış, pazarlama, yönetim ve müşteri desteği süreçlerine sahiptir. E ticaretin aşamalarını üçe ayırabiliriz. Bunlar;

  1. Reklam ve pazar araştırması.
  2. Sipariş ve ödeme.
  3. Teslimat.

aşamalarından oluşmaktadır.

İnternet öncesi dönemde uzaktan ticaret

E ticaret her ne kadar internet çağının bir gerçeği olsa da aslında ilk adımları internetin, kitlelerin hayatına girmesinden önce atılmıştır diyebiliriz. Fakat ilk başta sanal ticaret, sıradan tüketiciye yansımamış. İnternet öncesi çağda şirketten şirkete (B2B) biçiminde ticarette telefon ve faks hizmetleri kullanılmıştır.

80’ler ve 90’larda uzaktan ticaret sıradan tüketiciye de ulaşmaya başladı. Bu dönemde TV pazarlaması en yaygın yöntemdi ve müşteriler siparişlerini telefonla verebiliyorlardı. Bu ticaret yöntemi günümüzde hâlâ varlığını sürdürmekte.

90’lı yıllarda internet teknolojileri günümüze kıyasla ilkel kalsa da özellikle gelişmiş ülkelerde bireysel kullanıcıya da ulaşmaya başladı. Böylece bildiğimiz anlamda e ticaret doğdu.

E ticaretin kısa tarihi

Aslında internet teknolojileri daha doğum aşamasındayken ve hatta kişisel bilgisayarlar hayata gözlerini yeni açarken e ticaret doğdu. Bu tarihi kısaca özetleyelim.

  • 1971 veya 1972’de Stanford Yapay Zekâ Laboratuvarı ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) öğrencileri, ARPANET ağı üzerinden yasa dışı bir uyuşturucu madde olan esrar alışverişi yaptılar. Yani tarihteki ilk e ticaret alışverişi, yasa dışı bir maddenin satışıdır.
  • 1972’de Mohamed M. Atalla, telekomünikasyon sistemleri üzerinde bir şifreleme protokolü geliştirdi ve e ticaretin temelini attı.
  • 1976’da aynı kişi, Atalla Technovation şirketini kurdu. Ayrıca George Bunker ve Simon Ramo tarafından Bunker Ramo Corporation kuruldu. Bu şirketler, finans kurumları için çevrimiçi işlem amaçlı tasarlanmış ürünler sattılar.
  • 1979’da Michael Aldrich, ilk çevrimiçi alışveriş sistemini gösterdi.
  • 1981’de İngiltere’de Thomson Holidays UK, ilk B2B çevrimiçi alışveriş sistemi oldu.
  • 1982’de Fransa’da çevrimçi sipariş için kullanılan Minitel duyuruldu.
  • 1983’te tarihin ilk elektronik ticaret davası görüldü. California Eyalet Meclisi, Volcano’da bir duruşma gerçekleştirdi.
  • 1984’te Gateshead SIS / Tesco, tarihin ilk B2C (işletmeden müşteriye) çevrimiçi alışveriş sistemi oldu.
  • Aynı yıl CompuServe, ABD ve Kanada’da hizmete girdi ve dünyanın ilk kapsamlı e ticaret hizmeti oldu.
  • 1989’da Sequoia Data Corp. e ticaret için ilk internet tabanlı sistem olan Compumarket’i tanıttı. Ürün gönderme, veri tabanında arama yapma ve kredi kartıyla alışveriş olanağı sundu.
  • 1995’te ABD Ulusal Bilim Vakfı, internetteki ticari girişimlere yönelik katı yasağını kaldırdı.
  • 1995’te dünyanın en büyük e ticaret şirketlerinden ikisi kuruldu: Amazon ve eBay.
  • 1999’da Çin’de Alibaba Group kuruldu.
  • Küresel e ticaret pazarı 150 milyar $ büyüklüğe ulaştı.
  • 2000’de Dot-com balonu yaşandı.
  • 2002’de eBay, PayPal’ı satın aldı.
  • 2015’te Amazon, dünyadaki e ticaret büyümesinin yarısından fazlasını oluşturdu.
  • 2017’de dünya genelindeki çevrimiçi satışlar 2.304 trilyon $ dolar seviyesine ulaştı.
  • 2020’de koronavirüs pandemisi nedeniyle fiziksel mağazalar pek çok ülkede bir süre kapandı ya da kısıtlı olarak iş yaptı. Bu dönemde kitleler hâlinde e ticarete yöneliş başladı.

E ticaret nedir, türleri nelerdir?

E ticaret nedir dedik ve cevapladık. Fakat bir de bunun alt türleri var. Pek çok alt türü var ama dördü daha yaygın olarak biliniyor. Biz de sadece onları anacağız.Bu türler, alıcı ile satıcının türüne göre değişmektedir. Bu yazıda ayrıntıya girmeden kısaca özetleyeceğiz:

  1. B2B: Açılımı Business to Business’tir. Türkçe karşılığı ise İşletmeden İşletmeye’dir. İki şirket arasındaki ticareti ifade eder.
  2. B2C: Açılımı Business to Customer’dır. Türkçe karşılığı İşletmeden Müşteriye’dir. Bir şirket ile bir kişi arasındaki ticareti ifade eder. Perakende olarak yaygın olsa da toptan da olabilir.
  3. B2E: Açılımı Business to Employee’dir. Türkçe karşılığı İşletmeden Çalışana olarak da ifade edilebilir. Türkiye’de en az bilinen yöntemdir. İşletmeler arası elektronik ticaret, şirketlerin çalışanlarına ürün ve/veya hizmet sağlamasına olanak tanıyan bir şirket içi ağ kullanır. Şirketler genellikle çalışanlarla ilgili kurumsal süreçleri otomatikleştirmek için B2E ağlarını kullanır.
  4. C2C: Açılımı Customer to Customer’dır. Türkçe karşılığı Müşteriden Müşteriye’dir. Bu ticaret türünde çoğunlukla işletmeler değil, bireyler olur. Tüketiciler birbirlerine satış yaparlar. Özellikle ikinci el pazar yerlerinde yaygındır.
  5. Diğer türler: Diğerleri ise B2G (İşletmeden Devlete), G2B (Devletten İşletmeye), C2B (Müşteriden İşletmeye), C2G (Müşteriden Devlete), G2C (Devletten Müşteriye) şeklinde özetlenebilir.